De Ontwikkeling van een Statistisch Hulpmiddel
Het 'Match Momentum', een visuele weergave van de teamdominantie gedurende een voetbalwedstrijd, is een relatief nieuwe toevoeging aan de sportanalyse. Het concept werd begin 2019 voor het eerst onderzocht op initiatief van een club uit de Premier League. Deze club wilde de impact van momentum op de scoringskansen inzichtelijk maken en verkennen of dit te beïnvloeden was. Nils Mackay, destijds datawetenschapper bij Stats Perform en nu werkzaam voor de Italiaanse club Como, was nauw betrokken bij de ontwikkeling.
Samen met een collega begon Mackay met brainstormen om een model te creëren dat dit ongrijpbare concept kon vatten. De eerste versie werd getoetst aan de hand van eigen observaties, omdat er destijds nog geen eenduidige definitie van 'momentum' in het voetbal bestond.
Het was in essentie een poging om een bepaalde sfeer, een soort 'vibe' die je tijdens een wedstrijd voelt, weer te geven. We keken of onze berekeningen overeenkwamen met wat we zelf zagen op het veld.
— Nils Mackay (datawetenschapper)
In de jaren die volgden, werd het model verfijnd en nam de nauwkeurigheid toe. De grafiek die nu tijdens het WK door de FIFA wordt gebruikt, is een eigen ontwikkeling van de wereldvoetbalbond, maar is gebaseerd op vergelijkbare principes als het oorspronkelijke model van Mackay. Dit onderstreept de bredere acceptatie en het nut van dit type analyse binnen de sportwereld.
De Kracht van Possession Value
De kern van het hedendaagse momentum-model ligt in de statistiek genaamd 'Possession Value'. Deze methode beoordeelt elke individuele actie op het veld, of het nu een succesvolle pass, een gewonnen kopduel of een effectieve tackle betreft, op basis van de mate waarin deze de kans op een doelpunt vergroot. Op deze manier kan voor elke specifieke spelsituatie worden berekend wat de kans is op een treffer binnen een korte periode, bijvoorbeeld de komende tien seconden.
Het team dat volgens deze berekeningen de hoogste waarschijnlijkheid heeft om binnen die tien seconden te scoren, krijgt een positieve score in de momentum-grafiek. Echter, zodra het balbezit overgaat naar de tegenstander, die vervolgens een aantal snelle, voorwaartse passes aflevert, kan het spelbeeld en daarmee het momentum volledig omslaan.
Jonny Whitmore, Director of Analytics bij Stats Perform, benadrukt dat de grafiek voornamelijk aangeeft welk team op dat moment het meest dreigend is.
Het model meet simpelweg per minuut welk team de grootste druk uitoefent. Ik zou er niet te veel extra interpretaties aan hangen. De vraag of een team met meer momentum ook daadwerkelijk verdient te winnen, is complex. Teams die primair op de counter spelen, zullen in de grafiek mogelijk minder momentum tonen, terwijl ze toch als winnaar uit de bus kunnen komen.
— Jonny Whitmore (Director of Analytics, Stats Perform)
Dit perspectief nuanceert de interpretatie van de momentum-grafiek. Het is een indicatie van de directe dreiging, maar niet noodzakelijkerwijs een voorspeller van de uiteindelijke winnaar. Tactische keuzes en wedstrijdverloop kunnen ertoe leiden dat een schijnbaar minder dominant team toch de overwinning pakt. De analyse van Competities wereldwijd laat zien dat dergelijke statistieken steeds belangrijker worden.
Vraagtekens en Drinkpauzes
Ondanks de brede acceptatie van het momentum-concept, blijven er critici die vraagtekens zetten bij de toegevoegde waarde van de grafiek. Zij stellen dat het simpelweg herhaalt wat de oplettende toeschouwer al op het veld ziet gebeuren. Whitmore wuift deze kritiek echter weg.
Als ik een wedstrijd heb gemist, is het opzoeken van het momentum mijn eerste actie. Het fungeert als een nauwkeurige tijdlijn van de wedstrijd, die het hele verhaal vertelt. Het stelt ons in staat om een wedstrijd objectief te analyseren.
— Jonny Whitmore (Director of Analytics, Stats Perform)
Hij haalt als voorbeeld de Nations League Halve Finale tussen Engeland en Argentinië aan. Hoewel hij de indruk had dat Argentinië de hele wedstrijd sterker was, herinnert hij zich vooral de laatste dertig minuten. De momentum-grafiek toonde echter aan dat de wedstrijd in de eerste 50 tot 60 minuten veel meer heen en weer ging.
Een ander punt van discussie tijdens het huidige WK zijn de verplichte drinkpauzes. Veel analisten menen dat deze onderbrekingen een significante invloed hebben op het momentum in wedstrijden. Een voorbeeld is de wedstrijd tussen Nederland en Zweden, waarbij Nederland na een vroege 2-0 voorsprong zag hoe de wedstrijd na de eerste drinkpauze kantelde.
Mackay erkent dat er analyses zijn uitgevoerd naar dit fenomeen, met wisselende conclusies.
Sommige onderzoeken suggereren een licht effect van drinkpauzes, andere zijn sceptischer. Persoonlijk denk ik dat de beschikbare data nog te beperkt is om definitieve conclusies te trekken.
— Nils Mackay (datawetenschapper)
Whitmore deelt deze terughoudendheid, hoewel zijn intuïtie anders is.
Mijn onderbuikgevoel zegt dat drinkpauzes zeker invloed hebben, maar de cijfers overtuigen me nog niet volledig. Op dit WK hebben we in 56 procent van de wedstrijden geen noemenswaardige verschuiving in het momentum rondom deze pauzes waargenomen, meer dan de helft dus. Bij competities zonder drinkpauzes, zoals de Premier League, zien we ook dat het eerste deel van een helft vaak wat rustiger verloopt en dat de kansencreatie in het latere deel toeneemt.
— Jonny Whitmore (Director of Analytics, Stats Perform)
Deze observaties suggereren dat het momentum-model een waardevol instrument is voor sportanalisten, maar dat de interpretatie ervan context en nuance vereist, zeker wanneer factoren zoals strategische pauzes een rol spelen.
Davy is al ruim 8 jaar actief in de wereld van sportweddenschappen en iGaming. Als lead Data-Analist bij Voetbalwedden.eu combineert hij diepgaande statistische modellen met actuele teamkennis om wekelijks de beste value bets te identificeren.
